Justitie onder spanning, mensenrechten onder druk.

PROF. DR. KOEN LEMMENS - KU LEUVEN 
Bij mensenrechtenschendingen denken we vandaag in de eerste plaats natuurlijk aan de grove schendingen die plaatsvinden in oorlogsgebieden of in dictatoriale staten. Maar we mogen niet blind zijn voor evoluties binnen gevestigde democratische rechtsstaten. De manier waarop Trump in de VS de grenzen van de grondwettelijkheid opzoekt, en daarmee het zo geprezen model van checks and balances onder druk zet, wekt verbazing. Maar ook bij ons zien we hoe politici gestaag en geruisloos de werking en het gezag van de rechterlijke macht onderuit halen.
De omstandigheden waarin justitie moet werken zijn al lang bedenkelijk. De Belgische Staat vindt het ook niet langer problematisch om rechterlijke uitspraken niet na te leven. In de federale regeerverklaring wordt bovendien voorgesteld om de rechtspositie van de rechters in de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen te herbekijken. Intussen liggen de rechterlijke macht en de uitvoerende macht op ramkoers naar aanleiding van geplande ingrepen in de pensioenen. Het is niet overdreven om te zeggen dat rechters onder druk staan. Het Federaal Mensenrechteninstituut heeft in dat verband een aantal kritische rapporten geschreven.
Wie begaan is met mensenrechten en grondrechten, moet zich daar zorgen over maken. Niet omdat magistraten heiligen zijn en vrij zijn van fout en dwaling. Wel omdat de rechterlijke macht, in de brede betekenis van het woord, een essentieel onderdeel is in de bescherming van de rechten van burgers: "We kunnen geen efficiënte mensenrechtenbescherming bieden zonder een sterke rechterlijke macht die in onafhankelijkheid kan werken en waarvan de oordelen gerespecteerd worden.”

Prof. dr. Koen Lemmens studeerde Rechten aan de VUB en behaalde een Doctoraat aan het Europees Universitair Instituut (Firenze, Italië). Hij is hoogleraar Europees en Internationaal Mensenrechtenrecht, Grondwettelijk Recht en Mediarecht aan de KU Leuven en VUB, doceert aan de Global Campus of Human Rights (Venetië). Hij is lid van de Geschillenkamer van het Vlaams Mensenrechteninstituut en sinds de oprichting lid van het Bestuur van het FIRM.