Bulgarije: zwart schaap of paard van Troje?

EM. PROF. DR. RAYMOND DETREZ - UNIVERSITEIT GENT

Vergeleken met buurlanden Griekenland en Turkije is Bulgarije geen populaire vakantiebestemming, maar het land is om veel andere redenen dan de stranden en de skipistes interessant. De vroegste bewoners van wat later Bulgarije werd, de Thraciërs, behoorden tot de antieke wereld. Tentoonstellingen van hun goudschatten zijn de hele wereld rondgegaan. In de 7de eeuw ontstond Bulgarije als eerste Slavische staat, die in Zuidoost-Europa een rol speelde die vergelijkbaar is met die van het Frankische Rijk van Karel de Grote. In de 9de eeuw werd Bulgarije opgenomen in de Byzantijns-christelijke wereld en ontstond op Bulgaarse bodem het Cyrillische alfabet, dat vandaag nog in de hele orthodox-Slavische wereld wordt geschreven. Van het einde van de 14de tot het einde van de 19de eeuw maakte Bulgarije deel uit van het islamitische Osmaanse rijk, maar behield zijn specifieke orthodox-christelijke karakter. Daarna ontwikkelde het zich tot een moderne Europese staat, met na de Tweede Wereldoorlog een onderbreking van vier decennia, die het doorbracht achter het IJzeren Gordijn. Al deze periodes hebben hun culturele sporen nagelaten in het Bulgarije van vandaag. Een aantal politieke ontwikkelingen in het verleden heeft Bulgarije tot het zwarte schaap van Europa gemaakt. Het stond als bondgenoot van de Duitsers aan de verkeerde kant in de 1ste en de 2de Wereldoorlog en was daarna in het Oostblok de meest slaafse volgeling van de Sovjet-Unie. De reputatie van tolerantie die Bulgarije had verworven door de weigering zijn Joodse minderheid aan de Nazi’s uit te leveren deed het in de jaren 1980 teniet door de gedwongen assimilatie van haar Turkse minderheid en de brutale deportatie van ca. 350.000 Turken naar Turkije.
Is het ondertussen ook het Russische paard van Troje in de Europese Unie? Sinds Bulgarije in 1878 de onafhankelijkheid verwierf als gevolg van de zoveelste Russisch-Turkse oorlog heeft Rusland altijd kunnen rekenen op de pro-Russische gezindheid van een groot deel van de Bulgaarse bevolking en op de medewerking van Bulgaarse politici, die zich bereidwillig voor de Russische kar laten spannen. Vandaag kiest een aantal Bulgaarse partijen de Russische zijde in de oorlog in Oekraïne en kant zich tegen het lidmaatschap van Oekraïne van de NAVO en de Europese Unie. Vanwege een aantal historische meningsverschillen blijft Bulgarije zich tegen de wil van de andere EU-lidstaten ook verzetten tegen de toetreding van Noord-Macedonië tot de EU.
 
Em. Prof. Dr. Raymond Detrez was hoogleraar Oost-Europese Geschiedenis en Cultuurgeschiedenis aan de UGent. Zijn onderzoek betreft voornamelijk de geschiedenis van de Balkan in de Osmaanse tijd. Hij is de auteur van onder meer ‘De Balkan - een geschiedenis’ (Houtekiet 2019) en ‘Historical Dictionary of Bulgaria’ (Bloomsbury, 2026).